Ries is als gedragsdeskundige veel aanwezig bij het dagelijkse contact tussen begeleiders en cliënten in de gehandicaptenzorg. Gewoon in de woonkamer of in de keuken is hij erbij en luistert en observeert. Wat ziet hij steeds gebeuren?

De begeleiders nemen de regie en het voortouw. Zij regelen en beschermen. In gesprekken bepaalt de begeleider vaak de agenda: we gaan het hebben over je dagbesteding, bijvoorbeeld. En om snel tot duidelijkheid te komen, stellen zij gesloten vragen en richten zij het gesprek naar hun beoogde resultaat.

De leidende positie in het contact nemen begeleiders vaak onbewust in. Het brengt de patiënt in de afhankelijke positie. Ries ziet dat patiënten sociaal wenselijke antwoorden geven en minder hun werkelijke gedachten en gevoelens laten zien. En je kan iemand pas echt goed helpen als je weet wat voor hem belangrijk is.

Ries van den Nieuwenhuizen is inmiddels gepensioneerd. Zit hij verbitterd thuis over de sturende begeleiders? Absoluut niet. Ries weet dat het anders kan: de regie kan meer bij de cliënt liggen. Hij heeft het ervaren door het zelf anders te gaan doen in zijn gesprekken met mensen met een verstandelijke beperking. In zijn boek over niet-sturende communicatie kun je lezen hoe dit is begonnen en wat zijn werkwijze is.

Over zijn boodschap vertelt Ries mij vol vuur: “Patiënten hebben wat te vertellen, zij geven je essentiële informatie, mits je luistert. Luisteren met aandacht, de ander volgen in plaats van voorop lopen in het gesprek”. Mijn vraag aan Ries is of zijn methode ook voor huisartsen, buurtteammedewerkers of verpleegkundigen helpt om cliënten meer regie te geven. Of is het specifiek voor mensen met een verstandelijke beperking?

Ries lacht. Hij is zelf ook benieuwd of andere hulpverleners iets aan zijn methode kunnen hebben. De context is anders, maar de principes van niet-sturende communicatie kunnen iets opleveren in alle gesprekken.  Uit Amerikaans onderzoek is bekend dat de huisarts gemiddeld al naar 18 seconden interrumpeert, citeert Ries. Wat zou er gebeuren als hij langer luistert? Als hij bewust zijn lichaamshouding inzet? Ries verwacht dat ook huisartsen, verpleegkundigen en buurtteammedewerkers verrast zullen zijn over wat zij dan te horen krijgen aan waardevolle informatie voor de behandeling en begeleiding.

Ik denk het ook. Maar hoe doe je dat als je maar 10 minuten hebt? En wat zijn de aangewezen momenten om niet-sturend te zijn, want soms is sturend toch juist helpend?

Ries en ik gaan het uitzoeken. Denk je mee? Wij organiseren in juni een overleg met professionals uit de eerste lijn. Wij geven input over niet-sturende communicatie en gaan dan samen in gesprek over de toepassing in jouw werk. We gebruiken de vragen en inzichten uit dit overleg om een training te ontwikkelen. Daarin zal hartcoherentie ook een plek krijgen, als basis om aandachtig aanwezig te kunnen zijn en om te gaan met gevoelens als ongeduld, irritatie en bezorgdheid, die open luisteren kunnen verstoren.

Heb jij hart voor regie? Heb jij ervaren wat werkt in de communicatie en wil je dat delen? Heb jij vragen over hoe je meer regie kunt geven aan jouw cliënten? Geef je bij mij op en je krijgt een uitnodiging voor het overleg.

Je kunt je ervaringen en vragen ook delen door een bericht te plaatsen in reactie op dit artikel. Ries en ik zullen het met interesse lezen en beantwoorden.